Trí tuệ nhân tạo trong điện ảnh Việt: Khi công nghệ bước lên màn ảnh, ranh giới nào cho sự sáng tạo của con người?
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những chuyển dịch mạnh mẽ trong ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Không chỉ dừng lại ở các công cụ hỗ trợ hậu kỳ hay kỹ xảo, AI dần xuất hiện trong nhiều khâu sản xuất khác nhau, từ đó khơi mào cho những cuộc tranh luận đa chiều: Liệu AI đang làm lu mờ giá trị nghệ thuật hay chỉ đơn thuần là một công cụ đắc lực chờ con người khai thác đúng cách?
AI tại Việt Nam: Từ giải pháp tình thế đến quá trình thử nghiệm
Trong vài năm gần đây, điện ảnh Việt Nam cũng bắt đầu chứng kiến những bước chân đầu tiên của công nghệ AI. Tuy nhiên, cách thức ứng dụng tại thị trường nội địa thường mang tính chất “chữa cháy” hoặc giải quyết các vấn đề phát sinh khi tiến độ sản xuất gặp sự cố.
Ta có thể bắt gặp AI xuất hiện trong việc thay thế hình ảnh diễn viên ở một số dự án như Chốt Đơn! hay Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt, hoặc tham gia vào khâu xử lý âm nhạc trong Quỷ Nhập Tràng. Gần đây hơn, dự án Hộ Linh Tráng Sĩ lại mang đến một hướng tiếp cận chủ động hơn khi đưa AI vào làm “bạn đồng hành” trong quá trình phát triển kịch bản. Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình từng chia sẻ rằng AI đóng vai trò như một chất keo kết nối, giúp ê-kíp giải quyết các bài toán về cấu trúc và thống nhất tư duy sáng tạo giữa đạo diễn và biên kịch.
Dưới góc nhìn của nhà báo, nhà phê bình phim Nguyễn Phong Việt, việc ứng dụng AI trong sản xuất phim là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, khác với thế giới – nơi AI được tích hợp như một trợ lý xuyên suốt từ giai đoạn tiền kỳ, điện ảnh Việt Nam thường chỉ viện đến AI khi các vấn đề nan giải đã xảy ra.
Nhìn ra thế giới: Khi AI được đặt đúng chỗ
Để hiểu rõ bản chất của công nghệ này, điện ảnh quốc tế đã đưa ra những bài học thực tế vô cùng giá trị. Trong bộ phim giành giải thưởng lớn Everything Everywhere All at Once, nghệ sĩ VFX Evan Halleck chỉ sử dụng công cụ AI của Runway ở giai đoạn cuối để tự động hóa công đoạn tách nền phức tạp đối với cảnh đá và cát. Hay trong The Brutalist, công nghệ Respeecher được ê-kíp tận dụng một cách cực kỳ tinh tế để chỉnh sửa những chi tiết phát âm tiếng Hungary nhỏ nhất của diễn viên, qua đó bảo toàn trọn vẹn cảm xúc và màn thể hiện nguyên bản.
Thậm chí, trong Here, đạo diễn Robert Zemeckis sử dụng công nghệ “trang điểm kỹ thuật số” (digital makeup) ngay tại trường quay để đưa các diễn viên gạo cội về nhiều độ tuổi khác nhau theo thời gian thực. Những trường hợp này chứng minh một chân lý: AI hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kỳ diệu nếu nó giải quyết một bài toán sản xuất cụ thể và quyền kiểm soát tối cao vẫn thuộc về con người.
Đồng quan điểm này, nữ diễn viên kiêm nhà đầu tư Băng Di cho rằng điện ảnh Việt hiện vẫn đang ở giai đoạn tìm hiểu và thử nghiệm. Cô nhấn mạnh rằng AI có thể hỗ trợ tối đa từ khâu lên ý tưởng, xây dựng storyboard cho đến xử lý hình ảnh, âm thanh, nhưng sản phẩm cuối cùng vẫn phải chạm đến cảm xúc của khán giả. Chia sẻ về quan điểm làm nghề, cô bày tỏ: “Nếu AI giúp ê-kíp làm việc hiệu quả hơn thì tôi hoàn toàn ủng hộ. Nhưng tôi vẫn muốn phía sau công nghệ đó là những con người có tư duy, có trách nhiệm và có tình yêu với bộ phim”.
Ranh giới nào cho sự sáng tạo và bài toán bản quyền?
Chính khả năng tạo sinh mạnh mẽ của AI cũng đặt ra những rủi ro lớn nhất: sự phụ thuộc thái quá của con người và nguy cơ đánh mất dấu ấn cá nhân. Khi công nghệ có thể lấp đầy các khoảng trống về kiến thức và kỹ năng chỉ trong tích tắc, ranh giới giữa sáng tạo và sao chép bỗng trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Sự xuất hiện tràn lan của các trào lưu video AI dựa trên nguyên tác (như trào lưu tái tạo MV STORM II) đang dấy lên hồi chuông cảnh báo về vấn đề bản quyền và chất xám trên toàn cầu.
Nghệ thuật không thể tồn tại nếu thiếu đi những sai sót, trải nghiệm thực tế và cảm xúc chân thật – những yếu tố mà không thuật toán nào có thể sao chép hoàn toàn. Dù công nghệ có tiến xa đến đâu, quyền quyết định câu chuyện muốn kể, cách truyền tải thông điệp hay độ sâu của một khoảng lặng trong phim vẫn mãi là đặc quyền của con người. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc AI có đang phá hỏng điện ảnh hay không, mà là con người sẽ cho phép AI đi xa đến đâu trong hành trình sáng tạo nghệ thuật?
